Μεγάλο Σάββατο

Το Μεγάλο Σάββατο είναι η τελευταία μέρα της Μεγάλης Εβδομάδας.

Το Σάββατο, οι αρχιερείς και οι φαρισαίοι, παρακάλεσαν τον Πόντιο Πιλάτο να ασφαλίσει τον Τάφο του Ιησού για τρεις ημέρες, επειδή φοβούνταν ότι οι μαθητές του Κυρίου θα έκλεβαν το σώμα Του για να υποστηρίξουν μετά ότι αναστήθηκε. Έτσι, ο τάφος άρχισε να φυλάσσεται από στρατιώτες. 

Φαρισαίοι: ήταν μια ομάδα ειδικών, που εκπροσωπούσαν τον νόμο. Τηρούσαν αυστηρά τις παραδόσεις. Οι αντιλήψεις και τα ήθη τους, βασίζονταν στα διδάγματα της Παλαιάς Διαθήκης. Θεωρούσαν τους εαυτούς τους ανώτερους από τους υπόλοιπους και ασκούσαν μεγάλη επιρροή στην κοινωνία του Ισραήλ.

Γραμματείς: άνθρωποι που μελετούσαν τον Μωσαϊκό νόμο και τις γραφές. Έδιναν προσοχή στις λεπτομέρειες της θρησκείας, ήταν προσκολλημένοι στο δόγμα και δεν δέχονταν καμία μεταρρύθμιση. Ερμήνευσαν τους νόμους κατ’ αποκλειστικότητα.

Πόντιος Πιλάτος: ήταν Ρωμαίος επίτροπος (έπαρχος) της Ιουδαίας. 

Η πρώτη Ανάσταση:

Το πρωί του Μεγάλου Σαββάτου γιορτάζουμε «την θεόσωμον ταφήν» και «την εις άδου κάθοδον», δηλαδή την Ταφή του Κυρίου και την κάθοδο στον άδη, όπου κήρυξε σε όλους τους νεκρούς. Από το προηγούμενο βράδυ ο ναός έχει στολιστεί με κόκκινα, αναστάσιμα. Στα Ιεροσόλυμα, η τελετή της Αφής του Αγίου Φωτός και της Ανάστασης του Θεανθρώπου, γίνονται το μεσημέρι του Μεγάλου Σαββάτου. 

Τα Μεσάνυχτα του Σαββάτου:

Η Θεία Λειτουργία της Αναστάσεως γίνεται το βράδυ του Μεγάλου Σαββάτου. Στις 12 τα μεσάνυχτα σβήνουν τα φώτα της εκκλησίας και ο ιερέας προβάλλει στην Ωραία Πύλη, κρατώντας σε κάθε χέρι, μια δεσμίδα από 30 κεριά που φωτίζουν από το Άγιο Φως. Έπειτα, ψάλλει το «Δεύτε Λάβετε Φως..». Στη συνέχεια, γίνεται ανάγνωση του Ευαγγελίου της Αναστάσεως και ψάλλεται: «Χριστός Ανέστη εκ νεκρών θανάτω θάνατον πατήσας και τοις εν τοις μνήμασι, ζωής χαρισάμενος».

Η Ορθόδοξη Εκκλησία έχει ορίσει ως ώρα Αναστάσεως, ακριβώς τη στιγμή που ξεκινά η τρίτη ημέρα από τότε που κοιμήθηκε ο Θεάνθρωπος. 

Άγιος Φως:

Η φλόγα του Αγίου Φωτός ανάβει με θαυματουργό τρόπο εντός του Πανάγιου Τάφου, στον Ναό της Αναστάσεως στα Ιεροσόλυμα και μόνο με την παρουσία του Ελληνορθόδοξου Πατριάρχη Ιεροσολύμων.  Η τελετή λαμβάνει χώρα κάθε Μεγάλο Σάββατο μεσημέρι, στη λειτουργία της Αναστάσεως. Την παρακολουθούν χιλιάδες Χριστιανοί αλλά και αλλόθρησκοι απ’ όλο τον κόσμο. 

Μεγάλη Παρασκευή

Η Μεγάλη Παρασκευή είναι ημέρα απόλυτου πένθους, νηστείας και αργίας  για όλους τους Χριστιανούς.

Σήμερα κορυφώνεται το Θείο Δράμα, με την Αποκαθήλωση του Εσταυρωμένου. Ακολούθως, τοποθετείται στο Ιερό Κουβούκλιο ένα ύφασμα, πάνω στο οποίο έχει κεντηθεί ή ζωγραφιστεί ο Ιησούς, ο οποίος έχει κοιμηθεί. Το ύφασμα αυτό ονομάζεται Επιτάφιος.

Το βράδυ ψάλλεται ο όρθρος του Μεγάλου Σαββάτου. Η υμνολογία είναι σχετική με την Ταφή του Κυρίου από τον Ιωσήφ και τον Νικόδημο και με την κάθοδο της ψυχής Του στον Άδη.  Η ακολουθία ψάλλεται σε τρεις στάσεις (τρία μέρη), τα λεγόμενα Εγκώμια, τα οποία είναι μικρά τροπάρια, τον δημιουργό των οποίων, δεν γνωρίζουμε. 

Έπειτα, γίνεται η περιφορά του Επιταφίου εκτός του ναού και στα όρια της ενορίας. 

Μεγάλη Πέμπτη

Η Μεγάλη Πέμπτη είναι η ημέρα του Μυστικού Δείπνου. O Χριστός θέλησε να δειπνήσει για τελευταία φορά με τους μαθητές του, πριν θυσιαστεί για τη σωτηρία των ανθρώπων, όπως μας πληροφορούν τα ευαγγέλια.

 Ο Ιερός Νιπτήρας

 Ο Ιησούς και οι μαθητές του, συγκεντρώθηκαν σ’ ένα σπίτι στην Ιερουσαλήμ και συγκεκριμένα στο πατάρι του, όπου έφαγαν.  Πριν ξεκινήσει  το Δείπνο, ο Χριστός πήρε μια λεκάνη με νερό κι έπλυνε τα πόδια όλων των μαθητών του. Αυτή ήταν μια πράξη, που έκαναν οι δούλοι εκείνη την εποχή. Η πράξη αυτή όμως, διδάσκει την ταπεινότητα που πρέπει να έχουμε ως άνθρωποι.  Το γεγονός αυτό ονομάζεται «Ο Ιερός Νιπτήρας». Σε πολλές περιοχές της Ελλάδας, το πρωί της Μεγάλης Πέμπτης, γίνεται αναπαράσταση αυτής της ενέργειας του Χριστού.

Στη συνέχεια, ο Θεάνθρωπος κάθισε και άρχισε να νουθετεί τους μαθητές του, ν’ αγαπούν ο ένας τον άλλον. Μετά, τους μίλησε για την προδοσία που θ’ ακολουθούσε. 

Το Μυστικό Δείπνο

Έπειτα, ο Ιησούς κατά τη διάρκεια του Δείπνου, παρέδωσε στους μαθητές του το Μυστήριο της Θείας Μετάληψης. Πρόσφερε άρτο λέγοντας: «Λάβετε φάγετε τούτο εστί το σώμα μου» και κρασί «πιείτε εξ αυτού πάντες τούτο γαρ εστί το αίμα μου το της καινής διαθήκης το περί πολλών εκχυνόμενον εις άφεσιν αμαρτιών». Τελείωσε με την εντολή: «τούτο ποιείτε εις την εμήν ανάμνησιν».  Ο Ιούδας, που ήταν μαθητής του Ιησού, μόλις έφαγε τον άρτο αποχώρησε, αφού είχε συμφωνήσει με τους αρχιερείς να παραδώσει τον δάσκαλο του σ’ αυτούς.  

Αργότερα, ο Χριστός με τους μαθητές του, πήγαν στο Όρος των Ελαιών. Εκεί, προσευχήθηκε στον Πατέρα Του. Μόλις ολοκλήρωσε την προσευχή Του, Τον πλησίασε ο Ιούδας, τον οποίο ακολουθούσαν ένοπλοι στρατιώτες, Τον χαιρέτησε  και Του έδωσε ένα φιλί. Έτσι, αναγνώρισαν οι Ρωμαίοι στρατιώτες ποιος ήταν, Τον συνέλαβαν και Τον πήγαν δέσμιο στους Αρχιερείς, Άννα και Καϊάφα. Οι μαθητές διασκορπίστηκαν και Τον ακολούθησε μόνο το Πέτρος, αλλά αρνήθηκε τρεις φορές ότι υπήρξε μαθητής Του.

Ακολούθως, ο Ιησούς εξετάστηκε για τους μαθητές και τη διδασκαλία Του και κρίθηκε ένοχος θανάτου, επειδή κατ’ αυτούς βλαστήμησε, θεωρώντας τον Εαυτό Του ως τον μοναδικό Θεό. Από ‘κει κι έπειτα, τον χτύπησαν, τον έφτυσαν στο πρόσωπο και τον κορόιδευαν όλο το βράδυ, μέχρι το πρωί. 

Γιατί ονομάζεται «Μυστικό» το Δείπνο;

Το Δείπνο ονομάστηκε «Μυστικό» επειδή περιελάμβανε το Μυστήριο της Θείας Μετάληψης κι όχι επειδή έγινε στα κρυφά. 

Στην εκκλησία:

Στον Εσπερινό της ημέρας έχουμε τη Σταύρωση του Θεανθρώπου. Διαβάζονται από τον ιερέα τα 12 Ευαγγέλια, τα οποία περιγράφουν τα Άγια Πάθη.  Μετά το 5^ο Ευαγγέλιο, βγαίνει ο Εσταυρωμένος. Στις εκκλησίες το βράδυ της Μεγάλης Πέμπτης, αλλά και το πρωί της Μεγάλης Παρασκευής, οι πιστοί «μοιρολογούν», ψάλλοντας ύμνους. Σε πολλές περιοχές, ετοιμάζουν τον στολισμό του Επιταφίου για την επόμενη ημέρα.

Από τη Μεγάλη Πέμπτη, αρχίζουν κυρίως τα Πασχαλινά έθιμα

     Στα σπίτια των Χριστιανών βάφονται κόκκινα αυγά, φτιάχνονται κουλουράκια και τσουρέκια.

Γιατί βάφονται κόκκινα τα αυγά;

Τα αυγά βάφονται κόκκινα σε ανάμνηση του χυμένου αίματος του Θεανθρώπου. Υπάρχει και μια παραδοσιακή αφήγηση από την Καστοριά, που ερμηνεύει αυτό το έθιμο. Σύμφωνα με την παράδοση: όταν μια γυναίκα πληροφορήθηκε την Ανάσταση του Χριστού, δεν πίστεψε στο γεγονός και είπε: «Αν αυτά τ’ αυγά που κρατώ γίνουν κόκκινα, τότε αναστήθηκε ο Χριστός», ευθύς αμέσως τ’ αυγά πήραν κόκκινο χρώμα και η γυναίκα πίστεψε στο θαύμα και το μήνυμα της Ανάστασης του Θεανθρώπου. 

Μεγάλη Τετάρτη

         

    Την Μεγάλη Τετάρτη το πρωί γίνεται Προηγιασμένη Θεία Λειτουργία και το απόγευμα ή το βράδυ τελείται ρο Μυστήριο του Αγίου Ευχελαίου. Ο ιερέας διαβάζει επτά Ευαγγέλια και επτά ευχές για να ευλογήσει το λάδι, με το οποίο σταυρώνει τους πιστούς στο μέτωπο, τα μάγουλα, το πρόσωπο και τα χέρια.

Προηγιασμένη Θεία Λειτουργία:

           Η εκκλησία μας καθόρισε όλες τις Τετάρτες και τις Παρασκευές της Σαρακοστής, να τελείται μια Λειτουργία, η οποία ονομάζεται «η Λειτουργία των Προηγιασμένων Δώρων». Κατά τη Λειτουργία αυτή, δεν γίνεται μεταβολή του άρτου και του οίνου σε Σώμα και Αίμα Χριστού. Τα Τίμια Δώρα (ο άρτος και ο οίνος) είναι έτοιμα, έχουν προαγιαστεί (γι’ αυτό κα λέγεται Λειτουργία των Προηγιασμένων Δώρων) κατά την προηγούμενη Θεία Λειτουργία της Κυριακής, είναι πλέον Σώμα και Αίμα Χριστού κι απλώς προσφέρονται προς μετάληψη στους πιστούς.   

Μεγάλη Τρίτη

Την Μεγάλη Τρίτη γινόμαστε κοινωνοί δύο παραβολών του Ιησού Χριστού: της παραβολής των δέκα παρθένων και της παραβολής των ταλάντων.  

Ο Ιησούς Χριστός, όταν ανέβαινε στα Ιεροσόλυμα, έλεγε στους μαθητές Του ορισμένες παραβολές, για να τους προετοιμάσει για το εκούσιο Πάθος αλλά και για καυτηριάσει κάποιες λανθασμένες συμπεριφορές. Σε αυτές τις  παραβολές ανήκουν  και οι ακόλουθες: 

Η παραβολή των δέκα παρθένων:

Δέκα παρθένες βγήκαν κάποιο βράδυ για να υποδεχτούν τον Ιησού. Όλες κράταγαν από ένα λυχνάρι, αλλά μόνο οι πέντε από αυτές  φρόντισαν να έχουν μαζί τους επιπλέον λάδι, σε περίπτωση που τους χρειαστεί. Ο Χριστός όμως άργησε κι εκείνες αποκοιμήθηκαν. Αργά, μέσα στη νύχτα ακούστηκε μια δυνατή φωνή: «Ιδού ο Νυμφίος έρχεται εν τω μέσω της νυκτός». Τότε αυτές ξύπνησαν κι έτρεξαν να τον προϋπαντήσουν. Τα λυχνάρια όμως των πέντε κοριτσιών ήταν σβηστά, γιατί είχε τελειώσει το λάδι. Οι πέντε γνωστικές όμως, αυτές που προέβλεψαν ότι μπορεί να τους σωθεί και πήραν μαζί τους επιπλέον, πήγαν να Τον συναντήσουν. Οι Μωρές, οι άμυαλες δηλαδή, έχασαν την ευκαιρία τους, αφού είχαν τα λυχνάρια τους σβηστά. «Έτσι είναι και η Βασιλεία των Ουρανών»,  είπε ο Ιησούς, «όποιος φροντίσει από πριν για την ψυχή του, θα εισέλθει στο Βασίλειο του Νυμφίου». 

Η παραβολή των ταλάντων:

                Κάποτε ένας άρχοντας θα πήγαινε σ’ ένα μακρινό ταξίδι. Κάλεσε λοιπόν τους τρεις υπηρέτες του και τους χάρισε μερικά τάλαντα, χρήματα δηλαδή. Στον πρώτο υπηρέτη έδωσε πέντε τάλαντα, στον δεύτερο δυο, ενώ στον τρίτο ένα τάλαντο. Όταν επέστρεψε από το ταξίδι του, κάλεσε ξανά τους τρεις αυτούς υπηρέτες, για να τον ενημερώσουν σχετικά με τη διαχείριση των χρημάτων. Ο πρώτος λοιπόν, είχε καταφέρει να διπλασιάσει το αρχικό ποσό, μέσα από αρκετή και σκληρή δουλειά, επιστρέφοντας κατ’ αυτό τον τρόπο στον αφέντη του, δέκα τάλαντα. Το ίδιο έπραξε και ο δεύτερος, επιστρέφοντας τέσσερα τάλαντα στον κύριο του. Ο τελευταίος όμως, επέστρεψε το τάλαντο στον άρχοντα, αφού δεν εργάστηκε καθόλου κατά τη διάρκεια της απουσίας του, κατηγορώντας τον ταυτόχρονα ότι τον αδίκησε, δίνοντας του τα λιγότερα χρήματα. Ο άρχοντας πήρε το ένα αυτό τάλαντο και το χάρισε στον πρώτο μαζί με τ’ άλλα δέκα. Ο Ιησούς μας διδάσκει με αυτή την παραβολή, ότι πρέπει να καλλιεργούμε τα χαρίσματα που μας δίνει ο Θεός, όχι μόνο για το δικό μας όφελος αλλά και για το καλό του συνόλου.

Στον εσπερινό της σημερινή ημέρας, ψάλλεται ένα από τα ωραιότερα τροπάρια της εκκλησιαστικής υμνογραφίας, «Το Τροπάριο της Κασσιανής». Υμνογράφος  του τροπαρίου αυτού είναι μια μοναχή της βυζαντινής εποχής, η Κασσιανή, η οποία ήταν προικισμένη με το χάρισμα να γράφει ωραίους στίχους. 

Μεγάλη Δευτέρα

Η Ορθόδοξη εκκλησία τιμά τη μνήμη του Ιωσήφ, γιου του Ιακώβ, που αναφέρεται στην Παλαιά Διαθήκη. 

Ο Ιωσήφ ήταν ο μικρότερος γιος του Ιακώβ, ο οποίος ήταν πράος κι έκανε ενάρετη ζωή. Τ’ αδέρφια του τον φθονούσαν εξαιτίας της  αδυναμίας που του είχε ο πατέρας τους και ήθελαν να του κάνουν κακό. Έτσι λοιπόν, προσπάθησαν να τον βγάλουν από τη ζωή τους. Τον έριξαν σ’ έναν λάκκο και κρατώντας ένα ματωμένο ρούχο, ισχυρίστηκαν στον πατέρα τους, ότι τον κατασπάραξε ένα άγριο θηρίο. Ο πατέρας τους όμως, δεν είχε πειστεί κι έτσι εκείνοι αποφάσισαν πως η μόνη λύση είναι να τον απομακρύνουν, διώχνοντας τον για κάπου μακριά. Τον πούλησαν λοιπόν, σε κάποιους εμπόρους, οι οποίοι με τη σειρά τους τον πούλησαν στον αρχιμάγειρα του Φαραώ της Αιγύπτου, τον Πετεφρή. 

Η γυναίκα του Πετεφρή όμως, αντιπαθούσε και ζήλευε τον Ιωσήφ, ξεσπώντας την οργή της στο να τον κακολογεί και να τον συκοφαντεί συνεχώς στον σύζυγό της. Εκείνος με τη σειρά του, τον φυλάκισε.

Ωστόσο, μια νύχτα ο Φαραώ είδε ένα παράξενο όνειρο και ζήτησε έναν ερμηνευτή, καθώς είχε ανησυχήσει πολύ. Ο Ιωσήφ προσφέρθηκε να ερμηνεύσει το συμβολικό όνειρο του Πετεφρή, λέγοντάς του ότι στην Αίγυπτο θα έρθουν 7 χρόνια ευφορίας, αλλά θ’ ακολουθήσουν 7 χρόνια λιμού.

Ο Φαραώ ενθουσιάστηκε από τη σοφία του νεαρού Ιωσήφ και από το γεγονός ότι προειδοποιώντας τον, προφύλαξε έναν ολόκληρο λαό από τα δεινά που θα έπονταν. Με σκοπό να τον ευχαριστήσει, του χάρισε αξιώματα, χρίζοντας τον γενικό άρχοντα.

Ο Ιωσήφ από τη μεριά του, διαχειρίστηκε σωστά την εξουσία του. Έδειξε δε μεγαλοψυχία, όταν συγχώρεσε τ’ αδέρφια του, τα οποία πήγαν στα χρόνια του λιμού, να του ζητήσουν βοήθεια.  Έπειτα, κάλεσε τους ίδιους και τους γονείς του, να ζήσουν μόνιμα μαζί του στην Αίγυπτο. 

Ο Ιωσήφ αποτελεί την προεικόνιση του Ιησού Χριστού, ο οποίος ήταν κι Εκείνος  ο αγαπητός γιος του Πατέρα, φθονήθηκε από τους συμπατριώτες του, τους Ιουδαίους, πουλήθηκε από το μαθητή του για τριάντα αργύρια και κλείστηκε σ’ έναν σκοτεινό λάκκο, τον τάφο.

Οι ακολουθίες από τη Μεγάλη Δευτέρα έως και τη Μεγάλη Τετάρτη λέγονται και «Ακολουθίες του Νυμφίου», επειδή ψάλλεται το τροπάριο «Ἰδοὺ ὁ Νυμφίος ἔρχεται…». 

Κυριακή των Βαΐων

Από σήμερα ξεκινά η Μεγάλη Εβδομάδα ή Εβδομάδα των Παθών

Η Κυριακή των Βαΐων

Σήμερα γιορτάζουμε την είσοδο του Ιησού στην Ιερουσαλήμ. Οι Ιουδαίοι τον υποδέχτηκαν κρατώντας βάγια (κλαδιά από φοίνικες), απλώνοντας στο έδαφος τα κλαδιά, τα ενδύματά τους και ζητωκραυγάζοντας: «Ωσαννά, ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου». Ο Χριστός εισέρχεται στα Ιεροσόλυμα πάνω σ’ ένα γαϊδουράκι. Δεν δίνει σημασία στις τιμές και στην εφήμερη δόξα, είναι πράος, ήσυχος, ταπεινός και ντυμένος φτωχικά. Προχωρά στο δρόμο προς τη Σταύρωση και την Ανάσταση. Σε λίγες μέρες θα μαρτυρήσει, θα θανατωθεί πάνω στο Σταυρό και θα Αναστηθεί. Η είσοδος του Ιησού στα Ιεροσόλυμα, είναι ουσιαστικά η είσοδός Του στο δρόμο του μαρτυρίου.

Τι σημαίνει «Ωσαννά»;

«Ωσαννά» είναι εβραϊκή λέξη και ερμηνεύεται ως: «σώσε μας, δεόμαστε».  Αποτελεί  λατρευτικό επιφώνημα, των θρησκευτικών ύμνων που ψάλλονται στις ορθόδοξες εκκλησίες. 

Έθιμα

                Σε ανάμνηση της εισόδου του Ιησού Χριστού στα Ιεροσόλυμα, όλοι οι ναοί σήμερα στολίζονται με κλαδιά από βάγια (φοίνικες), ή δάφνες, ιτιές, μυρτιές και ελιές (φυτά που συμβολίζουν τη νίκη). Μετά το τέλος της λειτουργίας μοιράζονται στους πιστούς. Επίσης, από την προηγούμενη μέρα οι ενορίτες δίνουν στα βάγια σχήμα Σταυρού. Οι σταυροί μοιράζονται στους πιστούς μετά το πέρας της λειτουργίας. 

Γιατί τρώμε σήμερα ψάρι;

Από σήμερα, τελειώνει η νηστεία της Σαρακοστής και ξεκινά η νηστεία της Μεγάλης εβδομάδας. Η γιορτή λοιπόν βρίσκεται ανάμεσα σε δυο νηστείες. Μπορούμε λοιπόν να φάμε σήμερα ψάρι ή αυγό.

«Βάγια, Βάγια των βαγιών,

τρώνε ψάρι και κολιό

και την άλλη Κυριακή

τρώνε κόκκινο αυγό»!

Σε μερικές περιοχές της Ελλάδας, τα βάγια πλέκονται σε σχήμα ψαριού. Η λέξη «ιχθύς (=ψάρι)» προέρχεται απ’ τ’ αρχικά: Ι: Ιησούς- Χ: Χριστός- Θ: Θεού- Υ:Υιός- Σ:Σωτήρ.  Έτσι λοιπόν, επιτρέπεται να τρώμε ψάρι.